| تبليغات | X |
سلام ، به همه بیرجندی ها و غیر بیرجندی ها. تولد امام رضا(ع) رو بهتون تبریک عرض می کنم. پست امروز من درباره هنر قالی و قالیچه بافی است که از دیرباز در این منطقه رواج داشته است.
در ضمن شعری درباره امام رضا دیدم که خیلی به نظرم جالب اومد واسه شما هم میزارم.
زائری بارانی ام ، آقا به دادم می رسی؟!
بی پناهم خسته ام، تنها، به دادم می رسی؟!
گر چه آهو نیستم اما پر از دلتنگی ام
ضامن چشمان آهوها، به دادم می رسی؟
از کبوترها که می پرسم نشانم می دهند
گنبد و گلدسته هایت را، به دادم می رسی؟!
ماهی افتاده بر خاکم لبالب تشنگی
پهنه ی آبی ترین دریا، به دادم می رسی؟!
ماه نورانی شب های سیاه عمر من
ماه من ، ای ماه من، آیا به دادم می رسی؟!
من دخیل التماسم را به چشمت بسته ام
هشتمین دردانه ی زهرا(س)، به دادم می رسی؟
باز هم مشهد ، مسافرها، هیاهوی حرم
یک نفر فریاد زد: ...آقا به دادم می رسی؟
قالی و قالیچه
تاریخچه قالی و قالیچه در منطقه جنوب خراسان به سالهای بسیار دور باز می گردد كه با بررسیهای انجام شده می توان سابقه ای در حدود 200 سال برای قالیبافی قائل شد .قالیچه نیز همانند قالی زیر انداز دستبافی است که قدمت آن به لحاظ نیاز اجتماعی جوامع بشری ، امکان سریع نقل و انتقال و بافت آن به قبل از تولید قالی بر می گردد . شركت شرق بیرجند از بزرگترین تولید كنندگان فرش در منطقه بیرجند بوده است . این شركت را می توان قدیمی ترین شركت خصوصی ایرانی در تهیه قالی دستباف معرفی نمود .
بطور كلی وضعیت قالیبافی منطقه در طی یكصد سال اخیر به سه دوره تقسیم می شود :
1ـ سالهای قبل از 1300 هـ . ش تا 1300 كه دوران بافت قالی خوب و ممتاز منطقه است .
2ـ 1300 تا 1322 هـ .ش كه در این دوره بخاطر وقوع جنگهای بین المللی اول و دوم به ویژه عواقب حاصل از آنها علیرغم تولیدات نسبتاً خوب مناطقی همچون مود و بیرجند ، ركود و آشفتگی خاصی در وضع صادرات و فروش فرش بوجود آمد كه خود زمینه مناسبی برای تحولات آتی بود .
3ـ از ابتدای سالهای دهه 1330 هـ . ش دوران شكوفایی و تجدید حیات فرش منطقه آغاز گردید و به تدریج با آغاز فعالیت تولیدكنندگان و بافندگان زبده از جمله عزیز محمد زهرایی ، دكتر عبدالعلی احمدی عبدالمجید جمشیدی و غلامحسین كامیابی شهرت گذشته خود را بازیافت .
نحوه بافت : پس از نصب دار و چله كشی و نصب چوب هاف و كوجی چند رج به صورت گلیم باف بافته و همزمان كناره پیچ ( شیرازه ) كه یك خامه سه لایی است میان سه تار كناری قالی عبور داده شده و در حین بافت كناره های قالی و قالیچه را سفت و محكم نگه می دارد . پس از ساده بافی ابتدای کار بافت قالی آغاز می شود . با بالا و پایین آوردن كوجی پس از هر رج تارهای زیر و رو تعویض می شوند بعد از بافت هررج پود نازك از دو ردیف تار زیر و روی قالی رد می شود . ابتدا با ضربات آهسته و ریز و سپس با ضربات محكم شانه بر پود می كوبند تا محكم شود پس از تعویض دوباره تارها ، پود ضخیم استفاده شده و كوبیده می شود . پس از بافت 2 تا 3 رج با دست و به ندرت با سركش و شانه قسمت بافته شده صاف می شود و با قیچی پرداخت می گردد. دو نوع بافت فارسی و تركی در این استان رایج است . كه هر دو دارای بافت های تقلبی مشابه می باشند كه به آن گره های جفتی می گویند . بافت جفتی اغلب به لحاظ تسریع در كار بافت انجام می گیرد و معمولاً از ظرافت و استحكام فرش می كاهد . بافت تایی ( یکی ) نیز در این استان رواج دارد که به لحاظ ظرافت و دقت بافت ، مدت زمان انجام کار را زیاد نموده و به این دلیل کمتر مورد استفاده قرار می گیرد .
مراكز مهم بافت قالی و قالیچه : بافت قالی در اكثر روستاها و شهرستانهای این استان رواج دارد بطوریكه حدوداً بیش از 80 % ساكنان روستاها به این حرفه اشتغال دارند . از مناطق مهم بافت قالی می توان به مود ، درخش ، نوفرست ، گسك ، چاج ، آسیابان ، تقاب نوکند ، سربیشه ، خوسف ، القار ، باغستان ، كوشكك ، خسروآباد ، نهارجان ، شاخنات ، فورخاص دره عباس ، رجنوك ، سرچاه ، فضل آباد و... اشاره كرد . بافت قالیچه در اکثر روستاهای استان معمول می باشد که عمده تولید آن مربو ط به بخش زیر کوه قاین ( روستاهای بمرود ، اِسفاد ، آبیز ، شاهرخت و ...) است و از دیگر مناطق مهم تولید قالیچه های پشمی می توان به روستاهای خلف ، فیض آباد ، سراب ، تك خان سیدآباد ، خور ، خوسف ، شیرگ آقا ، درویش آباد ، عربخانه ، حاجی آباد ، فندُخت ، شمس آباد ، بهمن آباد گرماب ، تیغاب ، اسفدن ، شاخنات ، گازار ، دُرُح ، چاه دراز ، سرزه ، گورید ، كم چاه ، مزار ساقی و بیچند اشاره کرد.
منابعی که برای نوشتن این پست ازشون استفاده کردم:
۱. سایت سازمان میراث فرهنگی خراسان جنوبی
نوشته شده توسط احمد توفیقی نیا در پنجشنبه 1388/08/07 | موضوع: سوغات بیرجند 
سلام ، از همتون عذر میخوام که یکم دیر آپ کردم. آپ امروز درباره یکی دیگر از سوغاتهای بیرجند و خراسان جنوبی هست. تو این پست میخوام اطلاعات بیشتری درباره زعفران یا همون طلای سرخ و خواصش ارائه بدم.
كشت زعفران در گذشته هاى دور، دربسيارى از مناطق فلات مركزى ايران معمول بوده است. شهرت زعفران قم در قرنهاى قبل از اسلام حكايت از پيشينه كشت اين گياه درايران دارد. درحال حاضر منطقه عمده كشت زعفران به خراسان جنوبى كه زمانى به قهستان شهرت داشته و امروزه شامل شهرستانهاى نهبندان، بيرجند، قاين، گناباد، فردوس و طبس می شود، محدود گرديده است.
تعدادى از محققين خاستگاه زعفران را كشورهاى يونان، ايران و منطقه آسياى صغير(شامل تركيه امروزى) دانسته و معتقدند كه از طريق اين كشورها كشت زعفران تا شمالیترين نقاط هندوستان، و چين و نيز از طريق اعراب در قرن دهم ميلادى به اسپانيا گسترش يافته است.
زعفران به جهت طعم، بو و رنگ زرد خاصی که دارد به وفور در غذاها (به ویژه همراه با برنج)، صنایع شرینیسازی، داروسازی و صنایع دیگر به مصرف میرسد.
زعفران صرف نظر از مصارف غذائى در رنگ آميزى پارچه هاى ابريشمى، و نيز به عنوان يك ماده داروئى در رفع بی خوابی هائى كه منشأ تحريكات مغزى دارند و نيز در برونشيتهاى مزمن و بيماريهاى چشم و دفع سنگ كليه غالباً توصيه شده، اما مستندات پزشكى كافى در اين موارد وجود ندارد. اما نكته قابل توجه عبارت از آن است كه از نظر ميزان مصرف، دراندكس مواد رنگى آمريكا، محدوديتى براى مصرف زعفران در اغذيه و اشربه قائل نشده اند.
آخرين اطلاعاتى كه از مطالعه چندين مقاله علمى به دست آمده عبارت از آن است كه ماده رنگى كروستين زعفران در مورد جلوگيرى از پيشرفت سرطان در حيوانات آزمايشگاهى بسيار مؤثر بوده است. برخى از محققين مدت دو سال ماده رنگى كروستين زعفران را به حيوانات آزمايشگاهى كه قبلاً آنها را به سرطان مبتلا ساخته و سرطان مراحل توسعه خود را طى كرده تزريق نموده و مشاهده كرده اند كه كروستين توانسته است ظرف چند روز از رشد سلولهاى سرطانى جلوگيرى نمايد. البته ضمن اينكه اين مطلب، خبر بسيار مسرت آميزى می باشد، تا در مورد انسان آزمايش نشود و جواب مطلوب به دست نيايد، نمیتوان به توفيق اين امر در مورد انسان اظهار نظر نمود.
نكته ديگرى كه محققين عنوان نموده اند عبارت از آن است كه زعفران از سكته هاى قلبى جلوگيرى می نمايد و نقش آن در اين مورد جلوگيرى از لخته شدن خون می باشد.
همچنین عصارهٔ آن به صورت محصولی به نام Bitters Swedish توسط کارخانجات مختلف تهیه و جهت مصارف دارویی مختلف عرضه میشود. بر حسب آزمایشهایی که در اروپا انجام شدهاست، زغفران خاصیت کاهش چربی و کلسترول خون و افزایش نفوذ اکسیژن در پلاسما را در موش آزمایشگاهی از خود نشان دادهاست.
در طب عوام نقاط مختلف جهان، زعفران به عنوان آرام بخش، ضد اسپاسم، اشتها آور و مقوی معده استفاده میشود. در کشور آلمان زعفران به عنوان آرام بخش، درمان درد معده و شکم و آسم مصرف میشود. زعفران بدلیل رنگ شادی که دارد در غذاها باعث نشاط انسان میشود.
زعفران بویژه بعد از آسیاب شدن باید دور از نور و رطوبت و در جام شیشهای نگهداری شود.زیرا با توجه به این که اسانس (مواد معطر) زعفران قابل تبخیر شدن است در صورت نگه داری نامناسب، به مرور زمان اسانس آن تبخیر شده و از اثرات دارویی و طعم و مزهٔ آن کاسته میشود و مرغوبیت آن از دست میرود.
نوشته شده توسط احمد توفیقی نیا در یکشنبه 1388/07/26 | موضوع: سوغات بیرجند سلام ، ماه رمضان هم به پایان رسید امیدوارم همتون بهره کافی از این ماه برده باشین.
پست امروزم درباره عناب و خواص دارویی عناب است. استان خراسان جنوبی بزرگترین تولید کننده عناب در جهان می باشد و روستای سیوجان در نزدیکی بیرجند نیز یکی از روستاهای مهم در تولید عناب می باشد. حتما اگه به خراسان جنوبی و بیرجند سر زدین ، به عنوان سوغاتی عناب رو تهیه کنین.
عناب درختچه ای است با شاخه های کوتاه یا درختی به ارتفاع 6 تا10 متر (به ندرت 15 متر) پوست تنه آن ناهموار , چوب آن بسیار محکم و به رنگ قهوه ای است.
برگهای زیبای آن ساده و قلبی شکل می باشد و در دو طرف شاخه به صورت متناوب قراردارد. برگها در بعضی رقم ها صاف و در بعضی دیگر دندانه دار است . سطح فوقانی برگ ، سبز تیره و سطح تحتانی آن سبز روشن می باشد .
عناب به دليل داشتن لعاب زياد نرم كننده سينه است . آرام كننده اعصاب است. خون را تميز مي كند و ضد سرفه است، بي خوابي را برطرف مي كند. جوشانده پوست اين درخت به عنوان داروي ضد اسهال مصرف مي شود.
عناب براي آسم و تنگي نفس مفيد است و زخم هاي كهنه را التيام مي بخشد. اين ميوه خستگي شديد را برطرف، رشد موي سر را زياد مي كند و براي ورم چشم مفيد است. عناب دستگاه هاضمه را تقويت و همچنين كم اشتهايي را برطرف مي كند.
آب عناب با كاهو در درمان سرطان نیز مؤثر است. هرگاه احساس غمگيني به شما دست داد بهتر است يك فنجان دم كرده عناب را ميل كنيد اين نوشيدني لبخند به لبهاي شما مي آورد.
عکسهای آورده شده در این پست از جناب آقای محمدرضا آرین پور می باشد.
نوشته شده توسط احمد توفیقی نیا در جمعه 1388/06/27 | موضوع: سوغات بیرجند سلام ، امروز می خوام اطلاعات بیشتری درباره یکی از سوغاتهای بیرجند و یکی از پیشه های قدیم مردم بیرجند رو در اختیارتون بذارم.
كار سفالگری در بیرجند خاص مردها بوده ولی در مهدیه(شاهزیله)اگر كارگر مرد نباشد زنان در آوردن گل و جابجا كردن كوزه ها كمك می كنند ، اما در پشت چرخ نمی نشینند .
روستای شاهزیله و كوشه از مناطق قدیمی ساخت ظروف سفالی می باشند ، خاك مورد استفاده معمولاً خاك مل و خاك رس بندی و كوره ها اكثراً زمینی بوده و سوخت آن گازوئیل می باشد . چرخكاری در این منطقه به روش ابتدایی و اكثراً با چرخ پائی است امادر سالهای اخیر از چرخ برقی نیز استفاده می کنند . تكنیكهای سفالگری به روشهای مفتولی ( كوپل ) و چرخ كاری است و معمولاً برای ساخت ظروف با ارتفاع زیاد و یا ساختن تنور استفاده می شود . گاهی مقداری شن به خاك سفالگری اضافه می شود چون سفالگران منطقه بر این باورند كه وجود شن در خاك باعث استحكام بیشتر و بالارفتن مقاومت گل در هنگام پخت شده و در ضمن سرما را در درون ظرف نگه می دارد و یا از موی انسان به عنوان لویی استفاده می شود.
نوشته شده توسط احمد توفیقی نیا در پنجشنبه 1388/06/12 | موضوع: سوغات بیرجند
سلام ، امروز قسمت دوم سبدبافی خراسان جنوبی که مربوط به پخل بافی رو گذاشتم. نظر درباره این پست یادتون نره!!!
پخل بافي: (Pakhal Bafy) ( سبد كاهي )
در خراسان نوع ديگري از سبدبافي رواج دارد كه به زمان محلي پخل بافي گويند. مواد اوليه آن از ساقه گندم تهيه ميشود.
مراحل كار:
بدين گونه كه هنگام برداشت گندم، خوشهي گندم را با ساقه آن درو كرده، قسمت بند خوشه را كه داراي دانههاي گندم است جدا ميكنند . قسمت بدون بند جهت بافت سبد بكار ميرود. بايد پوست رويي ساقه را كنده و ساقهها را به مدت 48 ساعت در آب قرار ميدهند تا كاملاً نرم، انعطاف پذير و آماده براي بافت گردد .
براي شروع بافت دو ساقه گندم را در دست گرفته كه اصطلاحاً « تو » نامند. ساقهي ديگري كه «ساقهپيچ» گفته ميشود، در وسط تو قرار داده و شروع به پيچاندن دور توها مينمايند. به اندازهاي آن را ميپيچند كه با تا دادن آن يك دايره كوچك تشكيل شود سپس بافت را خم كرده و توها همه زير دست قرار ميگيرند تا فرم دايرهاي كوچك مشخص شود.
براي بست زدن، ساقهپيچ را بعد از 3 دور پيچاندن ، از زير سوراخ رديف قبلي عبور داده و به روي كار آورده ، دوباره يك دور، دور« توها » پيچيده و از روي تك قلاب بوجود آمده بست ميخورد و به زير كار ميرود. در اين هنگام ساقه پيچ دوباره زير كار قرار گرفته و براي پيچاندن آماده ميباشد . بنابراين با 3 دور پيچاندن يك بست زده مي شود و بافت به همين صورت ادامه مييابد.
زماني كه طول ساقه پيچ كوتاه ميشود ، در قسمت بست ، ساقهپيچ كوتاه را به توها داده و ساقه جديد را در قسمت پشت بست قلاب كرده و شروع به پيچاندن ميكنيم . به همين ترتيب دستهي توها را حول مركز دور داده و با پيچاندن بافتني دور توها و بست زدن، كف محصول به اندازهي دلخواه در ميآيد. براي ايجاد ديواره ، پس از كامل شدن كفي ، دستهي تو را روي رديف كنارهي كفي قرار داده و بافت را ادامه ميدهيم . به طوري كه توها به صورت فنري روي هم قرار گيرند و ديوارهي محصول به ارتفاع دلخواه برسد.
جهت كور كردن انتهاي بافت به جاي يك بست 2 بست خورده و ساقه پيچ به داخل بافت ميرود. براي محكم شدن بافت مي توان به قسمت كور شده، پارچه دوخت.
گاهي اوقات، براي تزيين سبد از كامواهاي الوان استفاده ميكنند بدين ترتيب كه 1 يا 2 سانت از ساقه را بوسيله كاموا ميپوشانند و از ساقه تزئين شده به عنوان ساقه پيچ استفاده ميشود به نحوي كه قسمت كاموايي روي كار قرار گيرد. همچنين در بعضي از سبدها براي تزيين بيشتر ، لبه سبد بصورت زيگزاك بافت ميشود . بدين ترتيب كه دور دستهاي از تو را ساقه پيچ پيچيده و با دست به حالت زيگزاك فرم داده و به لبهي محصول متصل ميكنند.
مراكز بافت:
بطور كلي از قديم الايام در هر جايي كه گندم كشت ميشده ، مردم آن منطقه با اين نوع سبد آشنايي كامل داشته و بافت آن را انجام ميدادهاند . هم اكنون اين هنر در حال منسوخ شدن می باشد ، تنها افراد مسن با آن آشنا هستند كه از آنجمله مي توان به خانمها حوا پير و فاطمه فضلي از هنرمندان شاخص استان در اين رشته اشاره نمود . از مهمترين مراكز پخل بافي استان خراسان جنوبی ميتوان به بخش خضري شهرستان قاينات و تعدادي از روستاهاي شهرستان سرایان از جمله : چرمه ، خاور و سراب اشاره نمود .
منابعی که برای نوشتن این پست ازشون استفاده کردم:
نوشته شده توسط احمد توفیقی نیا در یکشنبه 1387/06/24 | موضوع: سوغات بیرجند با عرض سلام به همگی ، امروز یه پست از صنایع دستی بیرجند درباره سبد بافی گذاشتم.
البته بخش دوم این پست که مربوط به پخل بافي هست رو چند روز دیگه میذارم.
يكي از صنايع دستي مهم و پر ارزشي كه با هزينه بسيار ناچيز، ساختههايي زیبا مي آفريند ، سبدبافی است مردم شهرستان بيرجند فعاليت عمدهاي در اينحرفه دارند . بطوريكه در سال 1369 از حدود يكصد روستاي استان خراسان بزرگ كه به اين رشته اشتغال داشته اند ، 63 روستاي آن در اطراف شهر بيرجند ، خصوصاً كوهپايههاي رشته کوه باقران قرار داشته است .
مواد اوليه اين توليدات ، كاه و شاخه هاي نازك درختان سرخ بيد و بيد مشك مي باشد. مردم زحمتكش اين منطقه در زمستان ساقههاي نازك را قبل از جوانه زدن از درخت جدا ميكنند . شاخههاي بيدمشك در زمستان مرغوبتر است ولي در طول سال قابل استفاده مي باشد. به دليل جمع آوري مواد اوليه در زمستان و كم كار بودن روستائيان، سبد بافي در اين فصل از رونق بيشتري برخوردار است .
بافت سبد با استفاده از شاخههاي نازك به ( سفترك بافي) و تهيه محصول با ساقه گندم به (پخل بافي ) معروف است ، كه در ذيل به شرح آن پرداخته شده است .
انواع بافت:
۱) سفترك بافي (safterk bafy)
۲)پخل بافي (Pakhal bafy)
سفترك بافي: (Safterch)
براي بافت سبـد در بيرجند معمولاً از شاخههاي نازك درخت استفاده ميشود كه اكثـراً از چـوب
« بيدمشك» و همچنين چوب «سرخ بيد» است كه بدون گل و ميوه ميباشد . سبـدهاي تهيه شده از بيدمشك، به زبان محلي به سبدهاي سفترك ( سفتوك) معروف است.
مراحل كار:
براي شروع بافت ابتدا شاخههاي نازك مناسب بافت سبد را از درخت جدا كرده و متناسب با بلندي چوبها از يكديگر تفكيك شده، سپس شاخ و برگهاي ريز اطراف تركهها را ميبرند . اگر تركههاي چوب مرطوب و قابل انعطاف باشد ميتوان كار بافت سبد را شروع كرد. ولي در صورت خشك بودن تركهها، آن ها را در حوضچههاي آب قرار ميدهند. اگر آب سرد باشد به مدت 15 روز در صورت گرم بودن يك هفته زمان كافي است تا تركهها آماده بافت شوند.
«سافتهاي» انتخاب شده براي كار را مضربي از 4، در نظر گرفته و تركههاي چهارتايي را با هم جفت كرده بصورت 2 دسته عمود بر روي يكديگر قرار ميگيرند. سافتهاي سوار شده روي هم را
« تو» نامند كه در واقع حكم تيركي در مروار بافي را دارد.
پس از آن بافت با دو تركه « بافتني» ناميده ميشود، آغاز ميگردد . در ابتدا براي اينكه توهاي سوار بر هم از حالت اوليه خارج نشوند بافتني را تا زده و چهار تركه بين آن قرار ميگيرد ( دو بافتني روي 4 تركه، 2 بافتني زير 4 تركه ) و بصورت 4 تا زير 4 تا رو از چهار طرف يك يا دو بار عبور داده، سپس هر بافتـني به روش يكـي زير يكـي رو دور را دور مـربع تشـكيل شده، بافته ميشود.
در هر جايي كه سافت بافتني تمام شد دوباره سافت جديدي از جاي بافت قبلي عبور داده شده و بافت ادامه مييابد. در صورت تمام شدن طول « تو» ميتوان سافت جديدي جايگزين نمود. گاهي اوقات براي بزرگتر كردن دور بافت ميتوان در حين بافت به تعداد توها نيز اضافه كرده كه در واقع اين مرحله از كار شبيه بافت شعاعي در بامبو بافي است .
هنگام بافت سبدهايي كه حالت گود دارند ، جهت گودي دادن به بافت ، تو را با دست خم كرده و سافت بافتني را زير دست حالت داده و از لابلاي توها عبور می دهند . با تكرار اين عمل به بافت، حالت كفي و ديواره داده ميشود.
جهت كور كردن لبه سبد ، توها را به داخل سبد خم كرده و زير بافتنيهاي لبه سبد جاي مي دهند. مرحله بعد مرحله اصلاح سبد است . بعد از اينكه بافت سبد به اتمام رسيد ، نياز است سر سافتهاي اضافي اطراف سبدكه از بافت، بيرون قرار گرفته بوسيله كارد ، برش داده شوند. بدين صورت بدنه سبد حالت هموار و يكنواختتري به خود ميگيرد.
سبدهاي بافته شده با بيدمشك سبز رنگ بوده و از مقاومت بيشتري نسبت به سبدهاي قرمز رنگ سرخبيد برخوردار ميباشد.
گاهي براي زيباتر شدن محصول، پوستهي روي سافت سرخبيد را ميكنند تا در بافت ايجاد نقش شود و همچنين با به كار بردن سرخبيد در زمينه بيدمشك نيز ايجاد نقشهاي مشابه مينمايند.
از اين شيوه بافت در اطراف مشهد براي بافت نوعي سبد استفاده ميشود كه به ارغوانبافي معروف است و محصولات آن بيشتر مشابه مرواربافي است . مواد اوليه ارغوانبافي را شاخههاي نازك درخت كه قرمز رنگ ( عنابي ) و به « ارغوان » معروف است، تشكيل ميدهد .
از مهمترین محصولات سفترك ميتوان به موارد زير اشاره نمود:
)شولگ (Shoolg)
)كواره (Cavare)
)كالبز (Calbez)
)تگيج (Tagej)
شيوه بافت در تمام محصولات ذكر شده يكي بوده تنها دليل متمايز كردن سبدها از هم ، نوع كاربرد و شكل ظاهري سبد ميباشد.
شولگ: نوعي سبد گرد داراي ديوارهاي بلند، كه در قسمت دهانه تنگ ميشود. پس از بافت سبد، با نخهاي كلفت دستهاي به دو طرف آن تعبيه ميكنند تا بتوان آن را آويزان كرد. اين محصول با ديواره كوتاه نيز بافته ميشود و جهت نگه داشتن كشك محلي مورد استفاده قرار ميگيرد. نوعي از اين سبد بين درويشان رواج دارد كه «كژكول - كشكول» ناميده ميشود.
كواره: سبد مستطيل شكل ته گودي كه در گذشته، به دو طرف باركش وصل كرده و محصولاتي مانند انگور با آن حمل ميكردهاند.
كالبز( كالَك بِز ) : سبدهاي گرد نسبتاً بزرگ، داراي بافتي درشت كه فواصل باز بين سافتها بيشتر بوده و اين نوع سبد جهت نگهداري قوزه پنبه كاربرد داشته است.
تگيج (تختك) : سبدهاي تخت بزرگي كه كمي محدب است و جهت آبكش كردن برنج مورد استفاده قرار ميگيرد. بافت سبد بايد ريز و از سافتهاي نازك مينا باشد ، زيرا سافت بيدمشك كمي تلخ است و تلخي خود را به برنج پس ميدهد.
از اين محصول براي خشك كردن برگ زردآلو ، كشكمحلي و... و از نوع خيلي كوچك آن براي سبد سبزي استفاده ميكنند. همچنين نوعي تگيج گرد كاملا مسطح نيز بافته ميشود كه به عنوان دمي بكار ميبرند. براي بافت تگيج جهت مواردي غير ازآبكش برنج از سافت بيدمشك نيز استفاده ميشود.
مراكز بافت:
از مهمترين مراكز بافت سبد در استان خراسان جنوبی می توان به شهر خوسف و روستاهای تابعه ، شهرستان قاينات ، شهرستان نهبندان و بویژه روستای دهسلم ، شهرستان بيرجند و روستاهای حاشیه رشته کوه باقران از قبیل نوک ، کوچ ، چهارده ، خراشاد ، يشت ، رزگ ، ملك آباد ، مزگ و ... ) و برخی روستاهای شهرستان سربیشه از قبیل کاهی اشاره نمود . بطور كل رشته سبد بافي بدليل نياز به بيدمشك (بادامشك ) كه يك درخت كوهي مي باشد در اكثر روستاهاي كوهپايه اي استان بصورت فعال يا نيمه فعال به حيات خود ادامه مي دهد .
منابعی که برای نوشتن این پست ازشون استفاده کردم:
نوشته شده توسط احمد توفیقی نیا در پنجشنبه 1387/06/14 | موضوع: سوغات بیرجند سلام تو اين پست چند تا عكس از سوغات و محصولات كشاورزي بيرجند گذاشتم اميدوارم لذت ببرين.
نظر يادتون نره!!!
نوشته شده توسط احمد توفیقی نیا در شنبه 1387/04/15 | موضوع: سوغات بیرجند گرچه امروزه غذاهاي امروزي در منطقه رايج شده ولي غذاهاي محلي كه ازمواد در دسترس وتوجه به شرايط آب و هوايي درست مي شوند هنوز جايگاه خاصي دارند. غذاهاي محلي بيرجند را اشكنه عدس،اشكنه آلو،اشكنه نخود،اشكنه آرد گندم،اشكنه گوجه فرنگي،كشك زرد و...،خورشت قوارمه، گوشت داغ (قورمه)، خورشت سبزي ، كوكو كما، غروت (كشك ) بادنجان، كشك زرد، كشك سياه، قاتق ماش، آبگوشت، آش رشته، آش عدس، شله زرد، گندم شير، قاتق عدس، نان جوش ، كاچي ، بنه ، گاورسي ، سابري ، خرما برشته و... انواع شيريني هاي اين منطقه را نيز نان زنجبيلي، نان رووركرده، نان چرخي، كلمبه، كلوچه قندي، نان لوله اي، كله كنو (شاه دانه) ، نان نارگيلي، نان گردويي، نان برنجي تشكيل مي دهد. همچنين انواع نانهاي محلي نان دو آتشه، نان نوجوش، تفتان، روغن جوش، كماچ ، جان جاني، زردي ، ترشي ، نان قلفي ، نان گاورس، نان جو، نان سمنو، نان شلغمي، نان كلمبه ، نان سر پيازي، نان كنجدي و نان سر قلفي يز تعدادي از نان هاي محلي اين منطقه هستند.
نوشته شده توسط احمد توفیقی نیا در سه شنبه 1387/01/06 | موضوع: سوغات بیرجند فرش بافی از هنرهای دستی مهم مردم بيرجند به شمار می رود و فرش ها با طرح های كاشان و محلی و قاليچه ها بيش تر با طرح های بلوچی، سيستانی، تركمنی و … تولي میشوند. در زمينهي قالي بافي اولين منطقهاي كه در بيرجند مورد توجه دست اندركاران قرار گرفته روستاي درخش بيرجند است. سييل ادواردز ميگويد قرنهاست كه مردم قائنات به قاليبافي اشتغال دارند . مقدس كه در پايان قرن دهم از اين منطقه بازديد كرده است ، اظهار ميدارد كه قاليبافي در قائنات به درخش اختصاص دارد و اضافه ميكند كه در آن زمان چهارصد دستگاه قاليبافي در اين منطقه موجود بوده است.
از قاليهاي بيرجند تعداد زيادي به يادگار مانده كه در موزه فرش ايران ودرمجموعه آستان قدس رضوي نگهداري ميشود كه اكثراً بافت روستاي درخش بيرجند هستند. حاج موسي اناركي وعزيز الله زهرايي در بهبود كيفيت قالي درخش بيرجند سهم عمده اي داشته اند.
با توجه به شواهد تاريخي قاليبافي در بيرجند ازدرخش شروع شده ولي به مرور زمان در سطح روستاهاي بيرجند گسترش يافته است. موفقيت بافندگان فرش مود را بايد در استفاده از پشم محلي، شستوشوي خوب، رنگرزي سنتي و بافت خوب دانست. امروزه فرش بيرجند را در بازارهاي جهاني را با نام «مود» ميشناسند. (روستاي مود در 36 كيلومتري بيرجند قرار دارد ومردم آن قاليبافي را بلافاصله از درخش آموختند و امروزه بيشتر آن ها به شغل قاليبافي اشتغال دارند.) امروزه در شهرستان بيرجند تعداد 16 هزار دار قالي وجود دارد و تنها در شهرستان بيرجند 200 باب فروشگاه خامه فروشي، 50 الي 60 كارگاه رنگرزي ، 30 الي 40 واحد پرداخت زني وديگر صنفهاي وابسته به فرش داير است اين آمار نشانگر آن است كه حيات اقتصادي بيرجند در گرو فرش است.
قالی بافی در بيرجند: نقوش هندسي قاليچه هاي بيرجند در قاليچه هاي عشاعري بيرجند جلوه كرده است كه تجلي انديشه، ذوق، هنر و احساس است. نقوش هندسي قاليچه هاي بيرجند ابتدا به صورت مجرد و انتزاعي بوده و به تدريج به طبيعت نزديكتر شده است. بيشتراين نقوش از مثلث و ساير اشكال هندسي گرفته شده و به شكلهاي مختلف كنار هم چيده شده است و با رنگ بنديهاي مناسب هر يك نمودي از طبيعت پيدا كرداند. طرحهاي شكسته در قالي بيرجند همچنان بر اصالت اوليه خود باقي مانده اند اما ميتوان به تأثير عشاير سيستاني كه همه ساله به مناطقي از بيرجند ييلاق ميكنند اشاره كرد . طرح زيباي سه برگي كه عشاير بخش درميان آن را در قاليچه هايشان به كار ميبرند از جمله اين تأثيرات است. همچنين در متن قاليچه هاي بخش درميان بيرجند كه نام قاليچههاي عيساييها به خود گرفته است طرح سه قالبي ديده ميشود كه هر قالب شامل چند لوزي همانند است كه يكي درون ديگري قرار گرفته كه اصالت اين طرح نيز به عشاير سيستان برميگردد.
درطرحهاي فعلي فرش بيرجند قديميترين نقشه قالي بيرجند كه در روستاي درخش يافت ميشده است؛ طرح هراتي بوده است. اين طرح بنا بر گل ختاييدر عمده توليدات فرش درخش به كار ميرفته است. همچنين نقشه درختي بعد از طرح هراتي از سابقه ديرينهاي برخوردار است اين نقشه كه با الهام از طبيعت طراحي شده در روستاهاي مود و درخش بيشتر از ساير نقاط يافت ميشود از ديگر نقشهاي رايج در قالي بيرجند مي توان به نقش ريز ماهي ساده، ريزماهي ترنجدار، ريز ماهي پنج متن و طرح سعدي اشاره كرد.
امروزه انواع طرحهاي مختلف اصفهان ، قم و تبرير و … در كارگاههاي قالي بافي شهري و روستا بيرجند بافته مي شود.رايج ترين اين نقوش شامل نقشه هاي: بوته جقه، طرحهاي گلداني، نقشه دهان اژدر، طرحهاي كرماني، طرح شاه صفي، نقشهكلهاسبي، طرح خشتي و طرح محرمات هستند.
گليم بافی: بافت گليم در شهر بيرجند رايج نبوده و اغلب در روستاهاي اطراف آن بافته ميشود. سابقه گليم بافي در بيرجند نميتوان به درستي بيان كرد ولي با توجه به اظهارات بافندگان محلي با سابقه قاليبافي منطقه هماهنگي دارد. هم اكنون گليم وگليم بافي به گونه اي جديتر در روستاهاي خور و خراشاد رايج است و در ساير نقاط روستاييان به گونهاي انفرادي و بدون تجمع كار گاهي به بافت آن مشغول هستند . نقش گليم هاي منطقه بيشتر به گونه گليمهاي بلوچي رخشاني است و اغلب طرحهايي بسيار ساده دارد.
گليم را هم با نقشه از پيش فراهم شده و از روي طرح و هم به صورت ذهني مي بافند. رنگهايي كه بيشتر در نقش گليم به كار مي رود، خالص و شاد بوده و اغلب زرد آبي قرمز و سفيد شكري است. تنوع در نقش و هماهنگي در رنگ است كه به گليم اصالت بخشيده و به عنوان هنرهاي دستي شهرت جهاني داده است. نقش گليم در سراسر جهان از جمله ايران با طرحهاي هندسي و خطوط مستقيم و شكسته شكل مي گيرد. نقشهاي ايلات از تغييرات به دور بوده و به سنت هاي اقوام نزديك ترند و بدين لحاظ داراي نماي بيش تري از نقوش روستاي و شهري بوده و مورد توجه هنر دوستان است. در اين نقوش معمولاً از نقش مايه هايي مانند شاخ گوزن و چشم و كوزه استفاده مي شود در اين گليمها نيز نقشها صادر شدند و هميشه خطوط اصلي شي را كه بافنده قصد نشان دادن آن را دارد مشخص مي كنند. طرح و نقشه گليم در بيرجند و خراسان از نقاط ديگر مستثني نبوده ولي در مقام مقايسه با گليمهاي عشايري كه ساده تر هستند و زينه خالي آنها بيشتر است شبيه ترند.
پلاس نيز نوعي گليم است و موارد استفاده اي چون گليم داردو دربيش ترمناطق روستايي بافته مي شود پلاس بافي معمولا با موي بز انجام مي گيرد ولي در روستاي خور نوي ديگر پلاس بافي با روگ ( تكه پارچه ) انجام مي گيرد. براي بافت پلاس ابتدا دار پلاس را به وسيله ميخ سرپا ميكنند سپس شتها را از دو «سركار» و « كون كار» مي گذرانند و بعد به خاطر اينكه تارها به همديگر نرسد و به هم نخورد روي چوب كار را گلي مي كنند و سپس به وسيله ماسوره و نخ پلاس را ميبافند براي بافت پلاس باروگ ابتدا چند رديف شتها را ميچينند كه به آن ساده ميگويند بعد به وسيله تكهاي پارچه كه به آن روك ميگويند؛ شروع به بافت پلاس مينمايند. اين گونه از گليم بيشتر براي توبره مورد استفاده قرار ميگيرد و بافت آن به صورت محدود است و به ندرت انجام ميگيرد.
جاجيم بافی: قدمت بافت جاجيم در اين منطقه حدود 30 سال است جاجيم را در اين منطقه با دستگاه توبافي (پارچه بافي) ميبافند و تنها تفاوت آن در اين است كه جاجيم با نخ كلفتتر بافته ميشود. نقش جاجيم دراين منطقه بستگي به سليقه بافنده دارد در اين منطقه پارچه بافي و جاجيم بافي رابطه اي مستقيم با يكديگر دارند و هر منطقه اي كه جاجيم در آن بافته ميشود حتماً پارچه هم در آن بافته ميشود مركز عمده بافت جاجيم روستاي خوسف است.
سفال گری: با وجود تحقيقات گسترده اي كه در زمينه سفال و سفالگري شده هنوز محققان دقيقاً نمي دانند كه اين هنر از چه زماني شروع شده ولي يقيناً سابقه ديرينه و چندين هزار ساله سفالگري در نقاط مختلف جهان به هزاره هاي ماقبل تاريخ ميرسد و سفالگري ايران از اين امر مستثنا نيست.بيش تر محققان و باستانشناسان معتقدند كه ايران زادگاه سفالگري بوده و اين هنر از اين كشور به ساير نقاط جهان راه يافته است .
سفالگري در اين منطقه مانند سايرمناطق به روشهاي مختلف انجام ميگيرد. در بيرجند جنبه كاملاً كاربردي دارد و آنچه بيش از هر چيز داراي اهميت است اين كه سفال اين منطقه بدون لعاب بوده و اگر در مواردي هم نياز به لعاب كاري بوده به صورت بسيار ابتدايي انجام شده است. سفالگري در بيرجند در روستاهاي شاهزيله و كوشه انجام ميگيرد اما سنتي ترين و قديميترين روش سفالگري در منطقه شاهزيله انجام وارايه ميشود. گل مورد نياز اين منطقه از اين روستاها تهيه ميشود. سفالگران اين منطقه معمولاً خاك مل ( خاك رس قرمز كه در اين محل از اطراف شاهزيله و مهديه تهيه ميشود ) را مورد استفاده قرار ميدهند اغلب كودهاي مورد استفاده زميني است و سوخت آن گازوييل است از آنجا كه حرارت كودهاي آنها قابل كنترل نيست لذا برخي از ظروف در هنگام پخت ذوب ميشوند در اين كوره در عين استفاده از يك نوع گل رنگهاي متفاوت پس از پخت داريم كه علت آن تغيير حرارت كوره در قسمت هاي مختلف است از ديگر ابزار سفالگري چرخ سفالگري است كه اغلب توسط خود هنرمند ساخته ميشود و اغلب سفال گران با چرخ پاي كار مي كنند سنگ چرخ سفال معمولاً از جنس چوب سنگ و سفال استفاده ميشود برخي از سفالگران روي سنگ چرخ نمد روغن زده ميكشند.
نوشته شده توسط احمد توفیقی نیا در شنبه 1387/01/03 | موضوع: سوغات بیرجند مهمترين محصولات و سوغات بيرجند مي توان به زعفران ،زرشك و بادام و عناب اشاره نمود.
زعفران
گياه زعفران به واسطه عطر ،طعم و رنگ زيباي خود در غذاها استفاده دارد و همزمان ، در صنعت به ويژه در رنگ آميزي پشم ، پوست چرم ، پارچه ، قلمكاري و نظاير اين ها نيز بكار مي رود. اين گياه خواص درماني چندي نظري نشاط آوري ، فرح بخشي ،تقويت حواس و قلب دارد. زعفران يكي از سوغاتي هاي ارزشمند است كه مسافران اين شهرستان با خود به ارمغان مي برند.
زرشك
در حال حاضر زرشك يكي از اقلام مهم كشاورزي و سوغات منطقه را به خود اختصاص داده است. اين گياه خواص درماني دارد و از دير زمان در كشورهاي چين و ايران براي درمان بيماري ها استفاده مي گرديده است.
نوشته شده توسط احمد توفیقی نیا در شنبه 1387/01/03 | موضوع: سوغات بیرجند 